De VTA-methode uitgelegd
Bijgewerkt op 14 oktober 2026
VTA staat voor Visual Tree Assessment, een visuele beoordeling van de veiligheid van een boom. De methode is ontwikkeld door de Duitse onderzoeker Claus Mattheck en gaat ervan uit dat een boom aan de buitenkant laat zien waar hij zwak is. In Nederland wordt de boomveiligheidscontrole (BVC) volgens deze methode uitgevoerd. Een VTA-inspectie, een VTA-keuring en een VTA-controle zijn andere namen voor hetzelfde.
Uitgangspunt
Een boom bouwt zijn hout zo op dat de belasting zo gelijk mogelijk over de stam en de takken is verdeeld. Ontstaat er ergens een zwakke plek, door rot, een scheur of een wond, dan maakt de boom daar extra hout aan om het te compenseren. Die reactie is van buitenaf te zien als een verdikking, een rib of een bolling. Mattheck noemde dit de lichaamstaal van de boom. Samen met zichtbare signalen als zwammen, scheuren en dood hout vormen deze reacties de basis van de VTA.
Drie stappen
De VTA kent drie stappen.
Bij de eerste stap wordt de boom rondom bekeken op signalen van een gebrek. Bij de meeste bomen blijft het hierbij: er is niets dat op een gebrek wijst.
Bij de tweede stap wordt vastgesteld of een gevonden signaal echt op een gebrek wijst. Dat gebeurt met eenvoudige middelen, zoals kloppen met een hamer om te horen of het hout hol klinkt, of prikken met een sonde in een holte.
Bij de derde stap wordt de ernst van het gebrek beoordeeld. Waar nodig gebeurt dat met nader onderzoek met meetapparatuur.
Signalen
- Stamvoet en wortels: zwammen, rot, opgelichte of gescheurde grond, beschadigde of afgegraven wortels, wurgwortels en een boom die scheef is gaan staan.
- Stam: holtes, scheuren in de lengte en dwars, ribben en zwellingen, bloeding of uittredend vocht, spechtengaten, ingerotte snoeiwonden, losse of beschadigde schors en draaigroei.
- Kroon: dood hout, gebroken of losse takken, scheuren in gesteltakken, plakoksels met ingesloten schors, topsterfte en een kroon die sterk naar één kant hangt.
Daarnaast telt de omgeving. Een boom boven een fietspad of speelplek wordt anders gewogen dan dezelfde boom in een bosperceel.
Wanddikte
Bij een holte in de stam is de vraag hoeveel gezond hout er nog over is. Mattheck hanteert als vuistregel dat de gezonde wand rondom de holte minstens ongeveer een derde van de straal van de stam moet zijn. Bij een dunnere wand neemt de kans op breuk sterk toe.
Bij een holte die aan één kant open is, ontbreekt er een punt uit de doorsnede, zoals een punt uit een pizza. Ook dan gaat het om de dikte van de wand die over is. Dit is een vuistregel en geen harde grens; de soort, de vorm van de holte en de plek van de boom wegen mee.
Nader onderzoek
De VTA is visueel. Als kijken, kloppen en prikken niet genoeg zekerheid geven, volgt nader onderzoek. Met een boorweerstandsmeting gaat een dunne naald door het hout en wordt gemeten hoeveel weerstand die ondervindt. Met geluidstomografie wordt een doorsnede van de stam gemaakt met geluidsgolven. Met een trekproef wordt gemeten hoe de boom reageert als er kracht op komt. Nader onderzoek wordt gedaan door een boomtechnisch adviseur of een gespecialiseerde boomverzorger.
Verslag
Na de VTA krijgt elke boom een status: normaalboom, attentieboom, risicoboom, of dode boom met advies kappen. Bij een attentieboom of risicoboom hoort een maatregel met een termijn. Het verslag bevat per boom de plek, de soort, de conditie, de gebreken per boomdeel, de status, de maatregel en de termijn, met de datum en de naam van de controleur.
Gratis BVC-formulier (VTA-formulier)
Certificering
De VTA wordt uitgevoerd door iemand met het persoonscertificaat Boomveiligheidscontroleur (BVC), dat onder Groenkeur valt, of door een European Tree Worker (ETW).
Wat is een boomveiligheidscontrole?
Vragen
Wat betekent VTA?
Visual Tree Assessment: een visuele beoordeling van de veiligheid van een boom, ontwikkeld door Claus Mattheck.
Wat is het verschil tussen VTA en BVC?
VTA is de methode, BVC is de controle. Een boomveiligheidscontrole wordt in Nederland uitgevoerd volgens de VTA-methode.
Wat is een VTA-inspectie of VTA-keuring?
Andere namen voor een boomveiligheidscontrole volgens de VTA-methode.
Wanneer is nader onderzoek nodig?
Als de visuele controle niet genoeg zekerheid geeft over de ernst van een gebrek, zoals bij een zwam aan de stamvoet of een grote holte in de stam.
Wie mag een VTA uitvoeren?
Iemand met het certificaat Boomveiligheidscontroleur (BVC) of een European Tree Worker (ETW).
Boomkeur
In de app Boomkeur volgt het formulier de VTA-methode: gebreken per boomdeel, de status, en de maatregel met termijn.
Over de app voor de boomveiligheidscontrole
Bronnen: C. Mattheck en H. Breloer, The Body Language of Trees (1994). Groenkeur, persoonscertificaat Boomveiligheidscontroleur (groenkeur.nl). CROW Kennisbank, Boomveiligheidsregistratie (kennisbank.crow.nl).
Geschreven door Kasper Schepers, ETW-gecertificeerd boomverzorger. Hij voert zelf boomveiligheidscontroles uit en heeft Boomkeur gemaakt.